Τα λιμάνια, ανάψανε φωτιές......

Πολλοί από μας, ίσως καν δε γνωρίζουμε τι σημαίνει το να είσαι Έλληνας. Είμαστε αυτοί οι “εθνικιστές” που εκμεταλλεύονται κάθε ευκαιρία να κατασπαράξουν το κράτος, αλλά, στα λόγια πάντα, θα ‘μασταν πρόθυμοι να δώσουμε και τη ζωή μας για την πατρίδα μας,

την Ελλαδίτσα μας. Πολλοί από εμας, ειδικά αυτούς που βρίσκονται στην Βόρειο Ελλάδα, είμαστε Πόντιοι (καλά, εγώ είμαι κατά το ήμισυ και Θραξ). Δηλαδή, καταγόμαστε από τον Πόντο, μία πάλαι περιοχή της Ελλάδας, που ήταν φορέας της ελληνικής κουλτούρας, των εθίμων της και των παραδόσεών της. Τι να πρωτοπώ για τον Πόντο; Πέρασε και αυτός στο χρονοντούλαπο της ιστορίας, στιβαγμένος μέσα στο βιβλίο των χιλιάδων σελίδων που για τόσο καιρό γράφουμε με το αίμα μας, ως μία λαμπρή περιοχή του ελληνικού πολιτισμού.

Πολιτισμός. Μία λέξη που σχεδόν όλα τα κράτη της υφηλίου δανείστηκαν από εμάς για να περιγράψουν, το καθένα, το μεγαλείο τους. Τόσες πολλές είναι οι σκέψεις που με κατακλύζουν και άλλοι τόσοι είναι οι συνειρμοί που φοβούμαι πως θα ξεφύγω - ώρες ώρες - από το θέμα κι θα καταλήξω να γράφω για πράγματα άσχετα. Εν πάση περιπτώσει, καλά που υπάρχει και ο ήχος του τηλεφώνου και με συνέφερε, προς στιγμήν, στη σωστή οδό.Τι έλεγα; Α! Θυμήθηκα. Για τον Πόντο μιλούσα. Ναι..., σωστά. Και το άσχημο ξέρετε ποιο είναι; Ότι εμείς, αν και Πόντιοι, έχουμε αφεθεί και για χάρη της σιχαμερής - υπό προϋποθέσεις - παγκοσμιοποίησης έχουμε μετατραπεί σε παθητικούς δυτικοιδεαλιστές, που χωρίς τη θέλησή μας, ξεχνάμε πράγματα ύψιστης σημασίας για ‘μας. Το ποιοι είμαστε, από που προήλθαμε, προς τα που οδεύουμε, δεν είναι όροι αφηρημένοι. Και έχουν φυσική υπόσταση και είναι θέματα ζωτικά. Κάποιος κάποτε είπε πως ένας λαός χωρίς ιστορία είναι σαν ένα πλοίο χαμένο, χωρίς πυξίδα, στη βίαιη θάλασσα.

Θα αναρωτιέστε, βέβαια, προς τι ο όλος αυτός πρόλογος και το ξαφνικό ενδιαφέρον για τον Πόντο και για τα πολιτισμικά θέματα. Πριν προχωρήσω, ας τυπώσω κι εδώ, για άλλη μία φορά, την ημερομηνία όπου σταμάτησε ο χρόνος για τους Ποντίους. Την ημερομηνία που σηματοδότησε το τέλος του ποντιακού πολιτισμού. Ήταν 19/5/1919.

Το χρονικό, με λίγα λόγια, έχει ως εξής: Ήταν μια γλυκή ανατολή του ηλίου στην Τραπεζούντα, όπου και ανηγγέλθη το δυσάρεστο μαντάτο. Οι Τούρκοι, υπό την αρχηγία του Κεμάλ, επρόκειτο να εισβάλλουν στην πόλη. Ο δεύτερος και μεγαλύτερος ξεριζωμός των Ποντίων είχε ήδη ξεκινήσει.

Λέμε για ξεριζωμό, λέμε για γενοκτονία κι όμως, ακόμη κι αν είμαστε στον 21ο αιώνα, το νεό, “προοδευτικό” τουρκικό κράτος συνεχίζει να μην την αναγνωρίζει επίσημα. Εντύπωση μου προξένεψε το γεγονός πως πέρσι, όταν τιμήθηκε το ηρωικό πέσιμο των Ποντίων στην Τουρκία, στις περιοχές θυσίας, οι τουρκικές εφημερίδες έσπευσαν να το χαρακτηρίσουν ως “ποντιακό πανηγύρι”. Βλέπετε, αυτοί είναι οι αδελφοί μας οι Τούρκοι που μας συμπαθούν, μας εκτιμούν. Ντροπή και αίσχος.

Γυναίκες, παιδάκια πλήρωσαν βαρύ το τίμημα του να είσαι Έλλην. Άλλους τους σκοτώσαν απάνθρωπα, εν ψυχρώ. Άλλους τους μάζωξαν στα μπουντρούμια, τους εξανδραπόδισαν. Άλλους τους έστειλαν ρακένδυτους, ανυπόδητους στην Ελλάδα. Χάρη σε αυτούς είμαι και ‘γώ εδώ σήμερα και συγγράφω αυτό το άρθρο.

Όσοι σώθηκαν, μέσα τους ίσως παρακαλούσαν να αποθάνουν εκείνη τη στιγμή. Ξέρετε, το να αφήνεις ξαφνικά το σπίτι σου και να φεύγεις με προορισμό το άγνωστο για μια άλλη περιοχή δεν είναι εύκολο. Δεν είναι επίσης καθόλου εύκολο το να περπατάς πάνω από 200 χιλιόμετρα, μέρα νύχτα, με τα πόδια και μάλιστα έχοντας το φόβο του μη σε βρουν οι μπουνταλάδες. Δεν είναι καθόλου εύκολο όταν μαζί σου έχεις το σπλάχνο σου και σπαράζει για ένα κομμάτι ψωμί... Α ρε καημένοι, χιλιοταλαιπωρημένοι πρόγονοι. Γιατί τα περάσατε όλα αυτά; Για να δείτε, από εκεί ψηλά, εμάς κάποτε να απαρνιόμαστε την ίδια μας την πατρίδα;

Και να, που μετά από μία τεράστια διαδρομή, πάτησαν το πόδι τους στην Ελλάδα. Χαρά, χαρά, χαρά. Αυτά ήταν τα πρώτα συναισθήματα. “Βρήκαμε επιτέλους τα αδέρφια μας”, σκέφτονταν. Έτσι λοιπόν, με ένα κλίμα ευφορίας να επικρατεί παντού κι σε όλους, άρχισαν να χωρίζονται σε διαφορετικές ομάδες με στόχο η κάθε μία να εγκατασταθεί και σε μία νέα περιοχή. Τα αισθήματα αυτά όμως της ευφορίας δεν άργησαν να κοπάσουν. Γρήγορα συνειδητοποίησαν ότι αυτούς που θεωρούσαν δικά τους άτομα, δεν ήταν τίποτα παρά άψυχοι άγνωστοι. Οι “νεο” Έλληνες.

Από τη μια μεριά, ίσως ήταν δικαιολογημένο και να υπάρχουν επιφυλάξεις. Όπως και να το κάνουμε, το να έρχεται κάποιος από μία άλλη - πλέον - χώρα και να σου παίρνει τη δουλειά δεν είναι κάτι το απόλυτα και κοινά αποδεκτό. Δυστυχώς, όπως γίνεται σήμερα ακόμη με τους παλλινοστούντες, χρειάζεται χρόνος προσαρμογής. Τέτοια ήταν η συμπεριφορά των τότε ντόπιων, που οι ίδιοι οι Πόντιοι έγραψαν τα εξής τραγούδια με τους στίχους που δε πρόκειται να τους ξεχάσω ποτέ:

Πατρίδα αραεύω σε

Πέντε οσπίτια έχτισα και ας όλα ξεσπιτούμαι
πρόσφυγας είμαι ασό κουνίν, θεέμ θα παλαλούμαι

Πατρίδα μ’ αραεύω σε, άμον καταραμένος
σα ξένα είμαι Έλληνας και σην Ελλάδαν ξένος

Οσπίτια εφέκα ανάμεσα ορμήν και ποτάμ’ άκρην
πεγάδια μαρμαρόχτιστα, νέρον αμόν το δάκρυ

Και τώρα αδακές διψώ, νερό να πίνω κι έχω
εντρέπομαι να ψαλαφώ τα χείλοπα μ’ να βρέχω

Πατρίδα μ’ αραεύω σε, άμον καταραμένος
σα ξένα είμαι Έλληνας και σην Ελλάδαν ξένος

Σα ξένα είμαι Έλληνας και σην Ελλάδαν ξένος


Έρθαν οι εμπόροι



Έρθαν οι εμπόροι να παίρνε τσάμπαν τον καπνόν
το χωράτεν κι ρωτούνε σον λογαριασμόν..

Ο καημένον ο χωράτες, πανταλόν πα κι έχ'...
κι ας είναι ντροπή να τκείται σο κρεββάτ' απές..

Εμαζεύταν τα παιδία (τα αγόρια. Αυτά ήταν τα παιδιά τότε) τ' άπες σο σαλόν
Το ένα λέει παπούτσια κι έχω, το άλλο πανταλόν..

Εμαζεύταν και τα κορτσόπα άπες σην αυλήν
Το ένα λέει ντουλάπα κι έχω, το άλλο μηχανήν (ραφομηχανή)..

Εχολιάσθεν κι η γαρία τ' (η γυναίκα του), μετά τον μαλών...
Σκύλιε (Βλάκα), γιατί εδέκες τσάμπα τον καπνόν ;;

Ύστερα από όλα αυτά, δε σας κρύβω ότι δεν έχω κουράγιο να συνεχίσω. Και πιο πολύ με πικραίνει η σημερινή αδιαφορία που επικρατεί παντού, σε ο,τιδήποτε αφορά τον υπέροχο και λαμπρό πολιτισμό μας.

Ας μη ξεχάσουμε ποτέ το τι έγινε τότε και ας θυμούμαστε όλοι αυτό το θλιβερό γεγονός για να ξέρουμε προς τα πού θα βαδίσουμε στο μέλλον.


Κλείνω, αφιερώνοντας το κείμενο:


Στον παππού μου τον Ανδροκλή, γνήσιο πόντιο, που και αν έχει φύγει εδώ και τέσσερα χρόνια από κοντά μου, είναι πάντα δίπλα μου. Γνώρισε και αυτός την προσφυγιά, έφυγε στη Γερμανία μόνος του, χωρίς να ξέρει πού πάει, ούτε καλά καλά να γνωρίζει τη γλώσσα, για να θρέψει μια 5μελή οικογένεια. Όταν τον ρώτησαν οι Γερμανοί γιατί κάνει διπλές, τριπλές βάρδιες και δε σταματάει να ξεκουραστεί, εκείνος τους απάντησε : "Ich habe eine arme Familie zu futtern" . Δε θα σε ξεχάσω ποτέ, ούτε και τις τελευταίες λέξεις που μου είπες, πριν πας να συναντήσεις τους δικούς σου.. "Πίστεψε πρώτα στον εαυτό σου, πουλόπο μ', και μετά θα πιστέψουν οι άλλοι σε σένα. Από εκεί ψηλά θα 'μαι πάντα κοντά σου...."


Σε όλους τους πρόσφυγες, που έρχονται εδώ για ένα καλλίτερο αύριο..

Σε όλους τους Ποντίους σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, που συνεχίζουν να κρατούν τις παραδόσεις και τα έθιμα.


Εις μνήμην.......